Tek Düzen Hesap Planı

Tek Düzen Hesap Planı Nedir?

Muhasebe hesap kodlarının belli bir mantık çerçevesinde sıralandığı tek tip hesap listesine Tek Düzen Hesap Planı denir.

Denir de, tam olarak nedir onu da açıklamak icap eder;

Tek düzen hesap planı, en basit şekilde nasıl tanımlanır acaba? Onu biraz düşündüm ve biraz geriden başlayarak anlatmanın daha iyi olacağını sanıyorum.

Muhasebe nedir diye yazmıştım önceki yazımda. Alacak verecek işleri vs. kayıtları, sınıflandırma, raporlama ve analiz diye kabaca açıklamıştım. Tek düzen hesap planı bunlardan sınıflandırmanın omurgasını oluşturuyor.

Muhasebe kayıtları çok fazladır. Firmadan firmaya değişir elbette ama ayda binlerce kayıt atılır diyebiliriz. Bu kayıtlar öylece gelişi güzel atılabilir mi? Elbette hayır. Arap saçına döner, kimse işin içinden çıkamaz. O zaman neye göre atılır? Birbirinin aynısı veya çok benzeyen işlemler aynı yere atılır. Burada da “hesap” kavramı önümüze çıkıyor.

Kursa ulaşmak için tıklayınız

Hesap Nedir?

Muhasebe kayıtlarının içlerine konduğu yerdir, tabi elektronik ortamda. Şöyle düşünebilirsiniz, bilgisayardan örnek vereyim. Artık herkes bilgisayar kurdu ne de olsa. Muhasebeye attığınız kayıt bir dosya ise hesap da klasördür.

Basit Muhasebe Kaydı isimli makalemde muhasebe işlemlerinin kayıt mantığını anlattım.

Hesaplar Neye Göre Sınıflandırılırlar?

Her bir muhasebe kaydını klasörlere güzelce dağıttık, peki ya sonra? Raporlama kısmına geçilebilir mi şimdi? Cevabım hayır, daha gidecek çok yolumuz var. Bu hesapları da gruplamak gerekiyor. Bu klasörleri daha büyük klasörler altında gruplayarak toplamamız icap etmekte.

Sınıflandırmadan sonra hedef raporlamadır. O yüzden raporlamanın mantığını kavramamız kesinlikle şart. Burada da şu kavram işin içine giriyor: “mali tablolar”.

Mali Tablolar Nelerdir?

Mali tablolar aslında birkaç gruba ayrılır ama en geniş anlamda ikiye ayrılır diyelim. Ana finansal tablolar ve diğerleri. Bu ana mali (finansal) tablolar şunlardır:


  • Bilanço
  • Gelir Tablosu

Tek düzen hesap planını deşifre ederken bilançoyu açıklamamız gerekecek, gelir tablosunu değil. Basit bilanço anlatımı ve uygulaması makalemde bilanço kavramını kafanızda daha net oturtabileceksiniz.

Gelir tablosu ile alakalı olarak da Basit Gelir Tablosu makaleme bakabilirsiniz.

Bilanço Nedir?




Bilanço bir firmanın büyüklüğünü (hacmini) gösteren tablodur. Aslında hepsi bu değildir ama en temel anlamda budur. Yoksa bilançoya bakarak ne analizler yapılır bir bilseniz. Belki de bileceksiniz.

Aşağıdaki resimde bilançonun neye benzediğini görebilirsiniz:

Bilanço nedirŞöyle düşünün. Cebinizde paranız, sandığınızda sakladığınız altınınız var diyelim. İşte bu ikisi sizin sahip olduğunuz ve istediğiniz zaman kolayca harcayabileceğiniz şeyleriniz. Bunlar sizin dönen varlığınız. Dönen demek durağan olmayan, paraya çevrilebilen demek.

Evdeki eşyalarınız da var haliyle. Onlar da duran varlığınız. Hemen nakde dönmeyen, değil mi? Allah göstermesin, satmanız kolay değil. Bakkala gidip de zigon sehpaya karşılık eski kaşar alamıyor olmalısınız.

Pekala, bu varlıkları borçla aldığınızı varsayalım. Arkadaşınıza abartı olmayan bir süre için borçlanırsanız bu kısa vadeli kaynağınız olur. 1 seneden uzun süre için borç alırsanız bir yerlerden o da uzun vadeli kaynak oluyor.

Sizin borcunuzu ödeyebilmek veya eşyalarınızı alabilmek için işyerinde verdiğiniz emek var ya. O da özkaynağınız. Üç kuruş para da biriktirdiyseniz, o da başka türlü bir öz kaynak oluyor.

Bilançonun sol tarafına aktif derler, sağ tarafına da pasif. Sağ ve sol tarafların dip toplamları da birbirine eşittir. Siz bir bilanço yaparsanız ve toplamları farklı ise bilin ki bir hata vardır. Zaten bu tablonun İngilizcesi de “Balance Sheet” tir, denge sayfası (tablosu) diye çevrilebilir.

Bilanço ve Tek Düzen Hesap Planı İlişkisi

Bilanço konusunda daha sonra geleceğiz çeşitli kalemlerin açıklaması ile. Ama bilanço hakkında şimdilik bilmeniz gerek bir şey de şu: özkaynakların bir unsuru da gelir ve giderlerdir. Gelir ve giderler nerede raporlanır dersiniz? Gelir tablosunda… Demek ki neymiş? Gelir tablosu bilançonun sadece küçük bir kısmıymış. Tabi ki çok önemli işlevleri var gelir tablosunun, onları yazacağım sonra. Bu makalede yer kalmaz 🙂

Bilançoya başka bir gözle bakalım şimdi:

Bilanço ve Tek Düzen Hesap Planı İlişkisiTek düzen hesap planı içinde nümerik (rakamsal) hesap kodları vardır. Bu hesap kodları ana hesap kodu olarak 3 hanelidir (örnek 100). Alt hesaplar da var ama hangi birini anlatayım şimdi? Tek düzen hesap planı altındaki her bir hesabın yüzler basamağı yukarıdaki tabloya göre gruplandırılır. Yani bir dönen varlık ile ilgili kayıt atılacaksa illa ki hesap planı altında 1XX (yüz ile başlayan demek istiyorum) ile başlayan bir hesaba gider. Tek düzen hesap planı işleyişi bu mantığa dayanır.

Tek Düzen Hesap Planının Oluşumu ve Muhasebe Hesap Kodları



  • 1XX – Dönen Varlıklar (Nakit para, bankadaki para, stoktaki mallar vs.) 180 Hesap Giderleştirme isimli makaleyi okuyunuz
  • 2XX – Duran Varlıklar (Makineler, arabalar vs.) Basit Amortisman Hesaplama isimli makaleyi okuyunuz.
  • 3XX – Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar (1 yılda kısa sürede ödenecek krediler, kredi kartları  vs.) KDV Tahakkuku Kaydı isimli makaleyi okuyunuz.
  • 4XX – Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar (1 yıldan uzun krediler vs.)
  • 5XX – Özkaynaklar (Sermaye, şirketin önceki yıllardan kalan karları vs.)
  • 6XX – Gelir Tablosu Hesapları (Satışlar, maliyetler, 7XX hesaptan gelen giderler vs.)
  • 7XX – Gider Hesapları (Maliyet olmayan gider, zaten gider ve maliyet ayrı şeylerdir. Maliyet Muhasebesi Nedir konulu yazımda anlattım.)
  • 8XX – Böyle bir şey yok. Bu hesaplara “serbest” demişler ama kim kullanır ve ne gerek var bilmem. Aklınız karıştırmayın, beni dinleyin. 8 ile başlayan hesap olmaz.
  • 9XX – Nazım Hesaplar. Kısaca değineyim. Ne bilançoya giderler, ne gelir tablosuna. Bilgi amaçlı kullanılırlar, dip toplama genelde (KKEG denen bir şey var, o hariç) etki etmezler. Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler Nedir isimli makalem faydalı olabilir. Kullanılması zorunlu değildir ama faydalıdır. Detaylı bilgi için Nazım Hesaplar Nedir makalemi okuyabilirsiniz.

Ayrıca bilançonun hem aktifinde hem de pasifinde yer alan ve genel kurala ters olarak işleyen düzenleyici hesaplar vardır. Merak ediyorsanız Düzenleyici Hesaplar Nedir konulu içeriği inceleyebilirsiniz.

İşte arkadaşlar, tek düzen hesap planı en yüzeysel anlatımla budur. Elbette daha detaylı bir şeydir. Örneğin 1XX dediğim şöyle başlar:


  • 100 – Kasa
  • 101 – Alınan Çekler
  • 102 – Bankalar

Şuraya kadar gider:

  • 199 – Diğer Dönen Varlıklar Karşılığı (-). Bu da ne garip bir hesap değil mi hem genel bir görüntüsü var, hem sonunda (-) işareti var filan. Çok göz korkutucu şeyler gibi ama değil. Bakın aslında genel mantığı ne kadar basit tek düzen hesap planının.

Bu ana hesaplara alt hesaplar da eklenerek detaylı hesap plani oluşturulur. Detaylı bilgi için Muhasebe Hesap Kodları isimli yazıma göz atabilirsiniz.

Tek düzen hesap planını bütün halde incelemek istiyorsanız GİB (Gelir İdaresi Başkanlığı) sitesinde bulabilirsiniz.

Tek Düzen Hesap Planı Ne Zamandan Beri Kullanılıyor?

1 Ocak 1994 tarihinde ülkemizde hayata geçmiştir. Bu yeni düzenleme ile birlikte geçmişte yaşanan karmaşaya son verilmiş olup muhasebe kayıtları daha sağlıklı bir yapıya kavuşturulmuştur. Bunun yanı sıra mali tablolarda da bir standart sağlanmış ve sosyal sorumluluk kavramı güçlendirilmiştir.

Tek Düzen Hesap Planı Başka Ülkelerde Var Mı?

Var tabi ki, olmaz olur mu hiç. Fakat aynı isimle değil, sıralamalar biraz değişik olabiliyor gördüklerimde.  Ama mantık aynı arkadaşlar. Bu iş, evrensel  bir iş. Tüm hesap planları aynı, tüm muhasebe programları aynı, tüm mantık aynı. Uygulamada fark var sadece. Kendimizi geliştirelim, yabancı dil de öğrenelim. Her şey aynı dedim ama yabancı şirketlerde maaşlar pek aynı değil :). Muhasebeci olmak da kolay değil, mantığını bilirsek o ayrı.

Sağlıcakla kalın, yeni makaleler gelecek.

ŞUNU DA KONUŞALIM

Dediğiniz bir şey var mıydı? Makaleyi her zaman güncelleyebilirim sizden gelen talep doğrultusunda sevgili arkadaşlar.

Tek Düzen Hesap Planı
4.8 (95.5%) 40 votes
MuhaSebep'i tanıtmama yardımcı olmanızı rica ederim.
X
Yeni Sosyal Paylaşım

    Paylaşmak, en güzel teşekkürdür.

    Begendim
    Begendim
    Begendim
    http://www.muhasebep.com/tek-duzen-hesap-plani">
    YOUTUBE
    Begendim