Geçici Vergi Nedir? Dönemleri ve Oranı

Geçici Vergi

Geçici Vergi, Gelir Vergisinin veya Kurumlar Vergisinin yıl sonu tahsil olmasını beklemeden, yılda 4 kez “önden” tahsil etmek amacıyla icat edilmiş bir vergidir.

Bu yazımda Geçici Vergi konusunu ele alacağım. Geçici vergi nedir, neden vardır, nasıl hesaplanır, nasıl ve ne zaman ödenir gibi soruların yanıtlarını yüzeysel ve basitçe vermeye çalışacağım.

Geçici Vergi Nedir?

Her zaman olduğu gibi, her yerde bulabileceğiniz teknik tanımları bir kenara bırakıp, kendimce tanımı yapacağım.

Verginin ne demek olduğunu anlatmaya gerek yok, biliyorsunuz. Genel olarak kaç çeşit vergi var ondan bahsederek başlayalım:

  1. Harcama üzerinden alınan vergiler (Örneğin Katma Değer Vergisi).
  2. Gelir üzerinden alınan vergiler (Örneğin Kurumlar Vergisi).

Bunların haricinde Damga Vergisi  gibi işlem bazında, belli tutarlarda veya oranlarda alınan vergiler de var. (Damga Vergisi Tahakkuku başlıklı yazımı okuyabilirsiniz)

Geçici Vergi, Gelir Vergisinin veya Kurumlar Vergisinin yıl sonu tahsil olmasını beklemeden, yılda 4 kez “önden” tahsil etmek amacıyla icat edilmiş bir vergidir. “Geçici” kelimesi aslında bu vergiyi tam açıklayan bir tabir olmamakla beraber, aslında bu verginin adının “Peşin Vergi” olması belki daha uygun olabilirdi.

Kursa ulaşmak için tıklayınız

Geçici Vergiyi Kimler Öder?

Yukarıdaki tanımdan da yola çıkarak ve genelleyerek, geçici vergiyi ödeyecek olan kişi veya işletmenin gelir vergisi veya kurumlar vergisi mükellefi olması gerekir diyebiliriz.

Yalnız, her kurumlar vergisi mükellefi aynı zamanda geçici vergi mükellefi iken, her gelir vergisi mükellefi geçici vergi mükellefi olmazlar. Gerçek usulde vergilendirilenler geçici vergi mükellefi olurlar. Ücret üzerinden gelir vergisi ödeyenler (sıradan vatandaş) veya basit usulde vergilendirilen serbest meslek veya ticaret erbabı geçici verginin mükellefi olmazlar. “Basit usul” veya “gerçek usul” ayrımı için bazı sınırlar vardır. Daha sonra anlatırız.

Geçici Vergi Dönemleri Nedir ve Ne Zaman Ödenir ?

Tanımda da bahsettiğim gibi gelir vergisi ve kurumlar vergisinin yılda 4 kez önden tahsil edilmesi durumu mevcut. Mali yılı takvim yılı olanlar için:

  • 1. Dönem : Ocak – Mart
  • 2. Dönem : Nisan – Haziran
  • 3. Dönem : Temmuz – Eylül
  • 4. Dönem : Ekim – Aralık

Özel hesap döneminde olanlar için aynı mantık ile finansal yıl başlangıcından itibaren 3’er aylık periyotlarla olur. Özel hesap dönemi demek, takvim yılı (Ocak – Aralık) dışında kalan başka bir “12 aylık dönem” demektir. Örneğin kendi firmamda 1 Nisan – 31 Mart arasıdır.

Geçici vergi, Geçici Vergi Beyannamesi ile dönem sonunu takip eden 2. ayın 14. günü akşamına kadar beyan edilir (yani vergi dairesine, e-beyanname ile verilir) ve 17. günü akşamına kadar da ödenir. Örneğin mali yılı “takvim yılı” olanlar için 2. dönem vergisi 14 Ağustos’a kadar beyan edilip, en geç 17 Ağustos’ta ödenir. Bu tarihler tatil günlerine denk gelirse bir sonraki iş günü geçerli olur. Bazı durumlarda ise bu tarihler bir kaç gün ertelenebilir. Geçici Vergi Beyannamesi nasıl düzenlenir öğrenmek istiyorsanız Geçici Vergi E Beyannamesi Nasıl Düzenlenir adındaki kılavuza bakabilirsiniz.

İlgili dönem zarar çıksa ve dolayısı ile ödenecek geçici vergi olmasa bile beyanname verilir ve beyanname damga vergisi ödenir. Bilginize.

Verginin beyanname ile beyanı sonrasında vergi dairesinin yaptığı tarha beyan ile tarh denir. Vergi Tarhı Nedir konulu yazıma bakabilirsiniz.

Geçici Vergi Dönem Kapanış İşlemleri

Geçicinin (geçici vergiye kısaca “geçici” de denir) hesaplanabilmesi için öncelikle geçici vergi dönemini kapatmanız, dönemi kapatabilmeniz için ise şunları yapmanız gerekir:

    • Tüm günlük muhasebe kayıtlarının (satış faturaları, alış faturaları, bankalar, kasa, çekler vs.) kayıtlarının hatasız bir şekilde muhasebe sistemine işlenmiş olması gerekir. Genel olarak bu rutinlerin halledildiği muhasebe bölümüne Ön Muhasebe de denir. Ön Muhasebe Nedir isimli makalemi incelemek isteyebilirsiniz.
    • Yabancı para cinsinden kasanın, bankanın, çeklerin, senetlerin, alacakların, borçların ve kredilerin değerlemelerinin yapılmış olması gerekir. Değerlemeyi bilmiyorsanız Değerleme Hesaplama konulu içeriği okumanızı tavsiye ederim.
  • Sabit kıymetlerin amortismanlarının hesaplanması gerekir. Amortisman Hesaplama isimli yazımda excel hesaplama tablosu da var, kullanabilirsiniz.
  • Gelecek aylara ait giderlerin giderleştirilmesi gerekir. 180 Hesap Giderleştirme adındaki yazıyı okuyabilirsiniz.
  • Döviz bazlı ticaretiniz varsa kur farkı faturalarınızı hesaplamalısınız. Nasıl yapılacağını bilmiyorsanız Kur Farkı Faturası adındaki içeriği okumanızı tavsiye ederim.
  • Varsa reeskont işlemlerini yapmalısınız. İleride bu konu ile ilgili de yazacağım.
  • Varsa gelir ve gider tahakkuklarını yapmanız gerekir. Gider Tahakkuku isimli yazıya göz atınız.
  • KDV tahakkukunu da yapmanız şarttır. Gerçi KDV’nin konusu bir işlemdir ama dönem kapanışının bir parçasıdır. KDV Tahakkuku isimli makalemi okuyabilirsiniz.
  • Bütün tahakkuk kayıtlarınızı da tamamladıktan sonra mizanınızı kontrol etmeniz gereklidir. Mizan Kontrolü Nasıl Yapılır konulu yazımdan faydalanabilirsiniz.

Mizanınızda hatalar bulursanız düzeltmeniz gerekmektedir. Sonrasında ise mali tablolarınızı hazırlamalısınız. Bu mali tablolar:


  1. Gelir Tablosu : Gelir Tablosu Örneği isimli yazımda detayları bulabilirsiniz.
  2. Bilanço : Geçici vergi matrahı hesaplamaktan ziyade yönetim raporlaması ile ilgilidir. Basit Bilanço Anlatımı isimli makalemde bilançonun mantığını anlatırken küçük bir uygulama örneği de yaptım. Ayrıca yönetim muhasebesi konusunda da bilgi sahibi olmak istiyorsanız Yönetim Muhasebesi konulu makalem tam size göre.

Bunlar en genel anlamda yapılması gerekenlerdir, hepsi değildir.

Artık geçici vergiyi hesaplamaya hazırız.

Geçici Vergi Oranı ve Unsurları

Bu oran, ödenmesi gereken gelir vergisi veya kurumlar vergisi oranları ile aynıdır. Gelir vergisi mükellefleri için %15, kurumlar vergisi mükellefleri için %20’dir

Her ne kadar vergi oranı %20 (veya %15) olsa da, sadece bu oran üstünden geçici vergi hesaplayamayız. Çünkü vergi matrahına veya vergi tutarına etki eden başka unsurlar da vardır. (Bu arada, “vergi matrahı” demek, üzerinden belli oranda vergi hesaplanacak tutar demektir.)

Bu unsurlar, fikir vermesi açısından, genel olarak aşağıdaki gibidir:


  • Ticari Kazanç (Gelir Tablosu dip toplamı)
  • KKEG, Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler : Kısaca şöyle izah edeyim. Vergi matrahını gelirler arttırırken, giderler azaltır. Matrahın azalması da verginin daha az hesaplanması demektir. Maliye, bazı giderlerin vergi matrahından düşülmesine izin vermemektedir. Bu giderlere KKEG denir. Ayrıntılı bilgi için Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler konulu makalemi okumanız gerekebilir.
  • Önceki dönemlerde hesaplanan geçici vergi : Aklınızı karıştırmadan bir örnek vermeye çalışayım. Mesela geçtiğimiz dönem(1. dönem) ticari kârımız 100 TL olsun hesaplanan geçici vergi 22 TL olsun. Bu dönem(2. dönem) ticari kârımız 150 TL olsun. Bu dönemin gelir tablosu 1. dönem + 2. dönemdir. Yani bu 150 TL, sene başından 2.dönemin sonuna kadarki ticari kârımızdır. 150 TL üstünden ise 27 TL vergi hesaplanması gerektiğini varsayalım. Zaten bir önceki dönem bunun 22 TL’sini beyan edip ödediğimizden dolayı 27 – 22 = 5TL ödememiz gerekir.
  • Mahsup edilecek tevkifat : Şöyle açıklayım. Geliriniz üzerinden ödenmesi gereken vergiyi geçici vergi beyannamesine bırakmadan, öncesinde ödemiş olabilir misiniz? Olabilirsiniz elbette, örneğin banka mevduatınıza ait faiz geliriniz… Elde ettiğiniz faiz gelirinden banka stopaj kesintisi yapar ve size faizi net olarak verir. Konu ile ilgili Banka Stopaj Kesintisi adındaki yazımı okuyabilirsiniz. Gelir tablonuzun bir parçası olan ve dip toplama etki eden “faiz gelirleri” aslında vergisi ödenmiş gelirlerdendir. Yani, zaten vergisini ödediğiniz bir tutar üstünden tekrar vergi ödememeniz gerekir.
  • Mahsup edilecek geçmiş yıl zararları : Geçmiş yıllarda zarar ettiniz ve bu yıl kâra geçtiniz varsayalım. Bu yılki başarınız üstünden hemen vergi ödemeniz pek adil olmayacaktır. Geçmiş yıldan gelen zararlarınız da bu seneki matrahınıza etki edecektir. Ancak geçmiş yılda gelen bu zararların mahsubunda bir takım şartlar da vardır. En önemlisi 5 yıl kuralıdır. 5 yıldan eski zararlar mahsup edilemez.
  • İndirimler : Matraha etki eden başka indirimler de bulunmaktadır. Belli şartları karşılayan Ar-Ge indirimleri, sponsorluklar, yatırımlar ve bağışlar vs. gibi.
  • Diğerleri

Geçici Vergi Hesaplama

Yukarıdaki unsurları da göz önünde bulundurarak çok basit bir örnek üstünden gideceğiz. İşletme, kurumlar vergisi mükellefi olsun ve 3. dönem geçici vergi beyannamesi hesaplıyor olsun:

Ticari kazanç: 1.000 TL

KKEG : 220 TL

Önceki dönemlerde hesaplanan geçici vergi : 80 TL

Banka tarafından kesilen stopaj : 30 TL

Çeşitli indirimler : 20 TL

 

Geçici Vergi Matrahı :

1.000 + 220 -20  = 1.200 TL

Hesaplanan Geçici Vergi :

1200 x 0.2 (%20) = 240 TL

240 – 80 – 30 = 130 TL

 

GİB üstünden çevrimiçi olarak vergi sorgulayıp ödeyebileceğinizi biliyor musunuz? GİB Vergi Sorgulama ve Ödeme Nasıl Yapılır Konulu resimli makalemi okuyabilirsiniz.

Geçici vergi konusunu basite indirgeyerek anlatmaya çalıştım. Faydalı bir içerik olduğunu ümit ediyorum.

Geçici vergi ile ilgili kanun maddesine ulaşmak için tıklayınız.

Geçici Vergi Nedir? Dönemleri ve Oranı
4.8 (96.15%) 26 votes
MuhaSebep'i tanıtmama yardımcı olmanızı rica ederim.
X
Yeni Sosyal Paylaşım

    Paylaşmak, en güzel teşekkürdür.

    Begendim
    Begendim
    YOUTUBE
    Begendim