Borç ve Alacak Hesapları – İşleyişi ve İlişkisi

Borç ve Alacak Hesapları

Selamlar. Ben Haluk Ekin. Bu, MuhaSebep‘teki ilk makalem olacak. Konumuz Borç ve Alacak Hesapları işleyişi üzerinedir. Bilanço ve Kâr-Zarar (Gelir Tablosu) hesaplarının kendi arasında ve birbirleri arasındaki işleyişleri ile ilgili bilgiler vereceğim.

Muhasebe Hesap Türleri ve İlişkileri

Muhasebe kayıtları genel olarak aşağıda gösterilen kalemler arasında işler:

  • Bilanço Aktif Hesapları
    • 1-Dönen Varlıklar
    • 2-Duran Varlıklar
  • Bilanço Pasif hesapları
    • 3- Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
    • 4-Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar
    • 5- Öz Kaynaklar
  • Kâr-Zarar Hesapları
    • 6-Gelir-Gider Hesapları
  • Maliyet Hesapları
    • 7-Gider Hesapları

Beyanname dönemlerinde özellikle düzenlenmesi gerekli Bilanço ve Kâr-Zarar tabloları nedeniyle 7 ile başlayan hesaplarda oluşan giderler, “Yansıtma Hesapları” kanalıyla Kâr-Zarar tablosunun masraf kalemlerini teşkil eden 6 ile başlayan hesaplara aktarılır. (Tek Düzen Hesap Planı konulu makaleyi okuyabilirsiniz.)

Muhasebe sisteminde günlük yevmiye işlemleriyle düşülen kayıtları şöyle açıklayabiliriz:


  1. Bilanço Aktif Kalemleri arasındaki işlemler,
  2. Bilanço Pasif Kalemleri arasındaki işlemler,
  3. Bilanço Aktif ve Pasif Kalemleri arasındaki işlemler,
  4. Bilanço Hesapları ile Kâr-Zarar  Hesapları arası kayıtlar.

Bilanço ve K/Z hesaplarının her birinin borç ve alacak kısmı vardır. Örneklendirecek olursak:

Borç ve Alacak Kısımlarına Etki Eden İşlemlere Örnekler

Ticari alacakların “T-CETVELİ” olarak hesap görünümüne baktığımızda, cetvelin sol tarafı ilgili hesabın borç kısmını, sağ tarafı ise alacak kısmını gösterir. Diğer bir ifadeyle bilançonun aktifinde yer alan hesabın borcuna geçen her hareket, şirketinizin bu kayıttan dolayı müşteriden alacağımızı gösterirken, alacağına geçen her tutar o müşterinin borcundan dolayı şirketimize yaptığı ödemeyi gösterir.

Borç ile alacak arasındaki fark ise bilançoda yer alarak, pozitif bakiye ise müşterinin şirkete olan borcunu, negatif bakiye ise (yani alacak borçtan fazla ise) şirkete borcundan fazla ödeme yaptığını ve neticede alacaklı olduğunu gösterir.

Bu borç ve alacağa tesir edecek faktörler müşteriye satışlar, ciro iskontoları, nakit iskontoları, gecikme faizleri, müşterinin yaptığı nakit veya senet ile ödemeler vs. şeklinde belirtilebilir. Bu örnekler her bir bilanço kalemi için ayrı ayrı açıklanabilir.

Kâr-Zarar hesaplarında ise gelirler ile ilgili hareketler gelir hesaplarının alacak kısmına, giderleri ile ilgili hareketler ise bu hesapların borç kısmına işlenir. Ancak bu gelir ve gider hesapları ile ilgili bir düzeltme söz konusu olur ise, daha önce bu hesapların alacağına veya borcuna verilen kayıtlar ters bir kayıt ile düzeltilir. Örneğin daha önce alacağa verilen kayıt bu defa hesabın borcuna verilerek düzeltilir.

(Muhasebe Hesap Kodları konulu içeriği inceleyebilirsiniz.)

Aktif, Pasif veya Kâr-Zarar Hesapları Arasında Yapılan Kayıtlar

Bilançonun Aktif Kalemleri Arasında Yapılan Kayıt

Öeneğin Akbank’tan İş Bankası’na yapılan 500 TL tutarında bir bir para transferi kaydı Akbank hesabının alacağına, İş Bankası hesabının borcuna kaydedilir.

Bilançonun Pasif Kalemleri Arasında Yapılan Kayıt

Örneğin bir şirket, malzeme satın aldığı firmaya borcunu “borç senedi” ile ödüyor. Bu durumda satıcılar hesabına borç kaydedilirken bilançonun diğer bir pasif hesabı olan borç senetlerine alacak kaydedilecektir. Daha önce malzeme satışından dolayı alacaklı olan satıcılar hesabı bu ödeme ile kapanacaktır.

Aktif ve Pasif Kalemler Arasında Yapılan Kayıt

Örneğin bir şirket satıcı firmaya olan borcunu nakit olarak ödeyecektir. Bu durumda bilançonun pasifinde yer alan satıcılar hesabının borcuna işlenen tutar aynı zamanda bilançonun aktifinde yer alan bankalar hesabının alacağına işlenecektir.

Bilanço Hesapları ile Kâr-Zarar Hesapları Arasında Yapılan Kayıt

Örneğin bir müşteriye mal satılıyor. Şirketin defterlerine kayıt açısından şu işlemler yapılacak. Mal, fatura ile satılınca bilançonun aktifinde yer alan alıcılar hesabı borçlu, kâr-zarar tablosunda yer alan satışlar hesabı alacaklı olacaktır. Alıcılar hesabının borcuna yapılan kayıt aynı zamanda gelir hesabı olan satışların alacak kısmına yapılacaktır. Bu işlemle ilgili düşülmesi gerekli diğer kayıtta mal satıldığına göre stoktan çıkması nedeniyle bilançonun aktifinde yer alan stok hesabının alacağına kayıt yapılırken, kâr-zarar tablosunda yer alan satılan malın maliyeti hesabının borcuna kayıt düşülecektir. Tabiyatıyla satış hesabına satış fiyatıyla, satılan malın maliyetine maliyet fiyatıyla kayıt düşüldüğünden, aradaki fark o mamulün kârlılığını verecektir. Diğer taraftan bilançonun aktifi stoktan müşteri borcuna geçiş nedeniyle, ekonomik açıdan daha kuvvetlenecektir.

Borç ve Alacak Hesapları konulu yazının sonuna gelmişken, Esas olarak, yukarıda verdiğim tüm örnekler çerçevesinde her hesabın bir borç ve bir de alacak kısmı vardır. Bir hesabın borcuna kayıt geçerken, karşı hesabın alacağına geçecektir.

Ayrıca düzenleyici hesaplar hakkında bilgi almak isterseniz Düzenleyici Hesaplar Nedir konulu yazıyı okuyabilirsiniz.

 

 

< Aydın Tuzcu : “Kıymetli ağabeyim Haluk Ekin’e desteğinden dolayı teşekkür ederim.” >

Borç ve Alacak Hesapları – İşleyişi ve İlişkisi
4.5 (90%) 6 votes
MuhaSebep'i tanıtmama yardımcı olmanızı rica ederim.
X
Yeni Sosyal Paylaşım

    Paylaşmak, en güzel teşekkürdür.

    Begendim
    Begendim
    Begendim
    http://www.muhasebep.com/borc-ve-alacak-hesaplari-isleyisi">
    Begendim